Amsterdam populair bij filmmakers

Amsterdam is ontelbaar vaak gebruikt als filmdecor. In De aanslag en in Zwaarmoedige vertellingen voor bij de centrale verwarming. Door Dick Maas in Amsterdamned, in Do Not Disturb en recent weer in Moordwijven. Door Johan van der Keuken onder meer in zijn magnum opus Amsterdam, Global Village. Ook James Bond was er eens. In Diamonds Are Forever (1971) komt 007 (Sean Connery) in Amsterdam een omvangrijke diamantsmokkel op het spoor. Bond toert in een open sportwagen over de Amstel. Ondertussen nadert de rondvaartboot ‘Willem-Alexander’ de Magere Brug, en zien de inzittenden hoe een lijk uit de Amstel wordt gevist.

Vandaag vindt in het Filmmuseum de presentatie plaats van FilmTrips Amsterdam: een fietsroute langs Amsterdamse filmlocaties. Het eerste exemplaar van de plattegrond wordt uitgereikt aan de in Amsterdam geboren actrice Rifka Lodeizen en aan Eddy Terstall, Amsterdamse filmmaker pur sang.

De tocht is een initiatief van Ad van Dam en François Stienen, die eerder al een kleinere filmtrip in Berlijn organiseerden. In Amsterdam bedachten ze twee varianten: een toeristische route van tien kilometer en een tocht van zes kilometer voor leerlingen van het voortgezet onderwijs die deelnemen aan het vak Culturele en kunstzinnige vorming (CKV).

Bij een aantal locaties zijn speciale opdrachten bedacht; op de website www.filmtrips.nl staan verhelderende scènes uit een aantal Amsterdamse producties.

Het startpunt van de fietstocht is de MacBike op het Centraal Station, waar womanizer Erik (Rutger Hauer) in Paul Verhoevens Turks fruit mooie meisjes oppikt en mannenliefhebber Gerard Reve (Jeroen Krabbé) in De vierde man van de leg raakt als hij Thom Hoffman tegen het lijf loopt. Het eindpunt is het paviljoen van het Filmmuseum in het Vondelpark; als je een beetje doorfietst doe je er zo’n anderhalf uur over.

Stienen, die is opgeleid als onderwijskundige en al vijftien jaar werkzaam is als filmjournalist: ‘Het moest natuurlijk bovenal een mooie, leuke route door de stad zijn. Maar ik heb ook geprobeerd een diversiteit aan genres op te nemen: speelfilms en documentaires, Hollywoodproducties en kunstzinnige films. Ik heb er ook een Haanstra in gestopt. En Regen van Joris Ivens. Het is de bedoeling dat je er ook iets van opsteekt.’

De tocht voert over de Prins Hendrikkade en de Haarlemmerstraat naar The Movies op de Haarlemmerdijk, de oudste in gebruik zijnde bioscoop van de stad. Stienen: ‘Ik heb de term filmlocatie wat ruimer genomen. Het gaat om plekken waar iets met film gebeurt, dus ook om gezichtsbepalende bioscopen en filmtheaters zoals The Movies, Tuschinski en De Uitkijk.’ Ook Gebouw De Bazel kreeg een plek op de kaart. Daar is sinds vorig jaar het Gemeentearchief gehuisvest, met in de kelder een zaaltje waar de hele dag archieffilms worden vertoond.

Via het Haarlemmerplein komen we terecht op de Oranjebrug over de Brouwersgracht. In 2005 verbouwden Mike Bigelow en Rob Schneider het gedeelte tot nr. 127 tot Red Light District voor de vulgaire komedie Deuce Bigalow: European Gigolo. Een stukje verderop, in de bar van het Pulitzer Hotel aan de Prinsengracht, beraamden George Clooney en Matt Damon een kraak in de blockbuster Ocean’s Twelve (2004). Hele grachten werden destijds afgesloten, winkeliers en omwonenden klaagden steen en been. Dat is niet de reden dat Stienen nog niemand heeft ingelicht dat er vanaf vandaag hordes toeristen en studenten op de stoep kunnen staan. ‘Het is er gewoon nog niet van gekomen. Het Pulitzer Hotel is overigens wel uitgenodigd voor presentatie.’

Stienen had een ruime keus. Want ondanks de strenge regelgeving – sinds 2006 geldt een filmprotocol ‘om te komen tot een werkbare situatie (voor, tijdens en na de draaidagen) voor locatiemanagers, producers, bewoners, ondernemers en bezoekers’ – is Amsterdam populair bij filmmakers. In een speciaal nummer van Furore uit 1992 worden al meer dan 500 Amsterdamse locaties opgesomd die hebben gediend als filmdecor. De afgelopen jaren liep het aantal in rap tempo op. Alex van Warmerdam filmde Ober op de eilanden; David Lammers vereeuwigde de schoonheid van Amsterdam-Noord in Langer licht. Jos Stelling legde de sloop van de bioscopen Bellevue-Cinerama-Calypso aan de Marnixstraat vast in Duska; warenhuis de Bijenkorf is een van de vele markante locaties in Joram Lürsens romcom Alles is liefde.

Op 17 April gaat Dunya en Desie in première, over de twee hartsvriendinnen uit Amsterdam-Noord; in de zomer volgt Amsterdam, het speelfilmdebuut van theatermaker Ivo van Hove. Stienen: ‘Je kunt zo ver gaan en zo gek doen als je wilt, maar je kunt toch nooit volledig zijn.’