Hij was er zo dichtbij. Na tweeënhalf jaar zwijgen gaf de getergde Arubaanse politie het op en sloot de zaak-Natalee Holloway op 7 december van vorig jaar. Joran van der Sloot mocht naar huis en kon wachten op de ‘dikke schadevergoeding’ die hij naar eigen zeggen zou krijgen.

Het liep anders. Joran sloot het hoofdstuk niet af, maar doorbrak juist zijn zwijgen. Voor het oog van de natie kreeg zijn vriend Patrick zonder veel moeite uit de 20-jarige wat de halve wereld niet gelukt was: een uitgebreide bekentenis.

Nederland zat afgelopen weekend zo ongeveer in het beeldscherm om de ontknoping van de zaak-Holloway niet te hoeven missen. Een bekentenis, afgelegd tegen een op het eerste gezicht onbetrouwbaar sujet met wie de band niet dieper ging dan wat autoritjes en overmatige wietconsumptie. Hoe is het mogelijk?

Biechten
Of hij zijn bekentenis nou verzonnen heeft zoals hij zelf zegt, of dat het spijkerhard bewijs is van zijn betrokkenheid zoals Peter R. de Vries beweert, Joran heeft besloten om te biechten. Met steeds meer enthousiasme en steeds minder gene reconstrueerde hij hoe hij een meisje dat in zijn armen onwel werd liet dumpen in de oceaan.

‘Het is niet zo gek dat Joran juist nu aan het praten sloeg’, stelt gezondheidspsycholoog Andreas Wismeijer. Hij promoveert aan het einde van dit jaar op de relatie tussen geheimen en welzijn. ‘Joran is ruim twee jaar lang op zijn hoede geweest om een veroordeling te voorkomen. De druk was enorm. Maar zodra de rookwolken optrekken, krijg je de kans om terug te blikken. En dan wil je iemand in vertrouwen nemen.’

Verreweg de meeste geheimen komen uit, en bijna altijd omdat de bewaarder ervan het doorvertelt. De gemiddelde duur van een geheim is 29 maanden, ongeveer de tijd dat Joran zijn kaken op elkaar hield. Wismeijer: ‘Het is maar een getal, maar het geeft aan dat veel geheimen het graf niet halen.

Delen
Iedereen wil het liefst zijn sores opbiechten. Om feedback te krijgen, of advies, of om iets te leren over jezelf. Wat dat betreft zijn geheimen niet anders dan gewone belevenissen, je wilt ze delen met anderen.’

Omdat we nare consequenties zo veel mogelijk willen voorkomen, vertellen we geheimen alleen aan vertrouwelingen van wie we een positieve reactie verwachten. Zo vertel je aan de ene vriend dat je relatie op springen staat omdat je partner nooit meer zin heeft, en aan die vreemdganger in je sociale kring dat je al een tijdje buiten de pot piest. Je bent toch je verhaal kwijt, maar negatieve reacties sluit je buiten.

Bijvoorbeeld door aan die begrijpende Patrick van der Eem met zijn criminele verleden en zijn wietplantage te vertellen dat je verantwoordelijk bent voor de dood van Natalee Holloway. Wismeijer: ‘Omdat Patrick zelf ook niet helemaal zuiver op de graat leek dacht Joran waarschijnlijk dat Patrick hem zou begrijpen.’

Toch gelooft Wismeijer niet dat Van der Sloot het hele verhaal heeft opgebiecht. ‘Dat hoort ook bij geheimhouding, je raakt eraan gewend om rookgordijnen te creëren. Daardoor kun je het toch van je afpraten, zonder al je troeven uit handen te geven.’
 

Rechercheurs spelen daarop in door zo veel mogelijk in de huid van de verdachte te kruipen. ‘Verhoren van negen tot vijf heeft geen zin. Je moet een band opbouwen, wachten tot iemand zijn zwakke plek toont. Ik ben wel eens om elf uur ’s avonds bij een verdachte langsgegaan, hij deed open met dikke tranen op zijn wangen. Hij was het zat, en wilde alles vertellen.’

Investeren
Dat de verdachte weet dat de politie uit is op een bekentenis, maakt  niet veel uit. ‘Het lijkt alsof zo’n verhoor een vijandige situatie is, maar zo zit het niet. Je bent echt niet de hele dag bezig zo’n kerel door te zagen. Heel vaak lijkt het alsof je gewoon maar wat zit te kletsen, die tijd moet je investeren zodat iemand je gaat vertrouwen. Er komt een moment waarop je de juiste snaar raakt.’

Het grote probleem van geheimen is dat je ze niet kunt toetsen aan de mening van anderen. Gedachten draaien in een kringetjes rond en versterken elkaar. En zo kan ook een relatief klein geheim tot enorme proporties worden opgeblazen.

‘Sommige geheimen veroorzaken een enorme emotionele last, die te vergelijken is met een aanhoudende stressreactie. Als dit te lang doorgaat, gaat je immuunsysteem eronder lijden en loop je het risico allerlei lichamelijke klachten te ontwikkelen.’

Onderzoek
Mensen met geheimen zijn vaker ziek, reageren minder goed op medicijnen en hebben een sneller ziekteverloop,  Zo blijkt uit onderzoek uit 1996 dat seropositieve homoseksuele mannen die hun geaardheid geheim hielden, sneller ziek werden en anderhalf tot twee jaar eerder overleden dan hiv-patiënten die uitkwamen voor hun homoseksualiteit.

Als je geheim toch uitkomt en je er nog ziek van kunt worden ook, lijkt zwijgen een vruchteloze bezigheid. Toch heeft het een functie, . Mensen zijn van nature bang om buiten de groep te vallen. Deze sociale angst is de hoofdreden voor het hebben van geheimen.

Dat hoeft niet altijd een misdrijf te zijn, het gaat om alles wat anderen kunnen afkeuren en dat kan ook die neuscorrectie zijn. Sommigen denken dat homoseksualiteit onacceptabel is, anderen denken dat over het minimumloon dat ze verdienen. Meestal blijkt bij openbaring dat deze geheimen lang zo schokkend niet zijn, maar voor de persoon zelf kan het zwaar op het gemoed drukken.

Het opbiechten van je zonden kan dan bevrijdend werken, maar alleen als je het geheim als een emotionele last ervaart. Een beroepscrimineel zal niet de behoefte voelen om zijn hart te luchten, en als jij er vrede mee hebt dat je ooit drugs hebt gebruikt, dan houd je dat zonder problemen achter.

Verborgen
Dat is ook gezond, ‘Het opbiechten van je geheimen is een rage die door therapeuten is uitgelokt, maar het is nadrukkelijk geen wondermiddel.’ Volgens hem bouwt iedereen een verborgen levensverhaal op, dat bestaat uit ervaringen die je niet met anderen kunt of wilt delen. ‘Als je goed in je vel zit, heeft het spuien van die geheimen geen voordeel. Het kan zelfs slecht uitpakken, voor jezelf of voor degene aan wie je het toevertrouwt.’

Je ziel en zaligheid blootgeven in dienst van de eerlijkheid vinden is onzin. Sommige dingen moet je volgens hen privé kunnen houden, dat schept de broodnodige afstand tussen jou een de rest van de wereld. ‘Cliënten die zich niet volledig blootgeven aan hun psychotherapeut voelen zich beter dan mensen die alles prijsgeven’ Een therapeut is ondanks zijn beroepsgeheim ook maar een mens, en je wordt kwetsbaar zonder geheimen.

Terug naar praatgrage Joran. Hij heeft er naar eigen zeggen ‘geen nacht minder om geslapen’ dat Natalee Holloway dood is. Waarom dan toch zijn behoefte om te praten? dat was het puur om indruk te maken op zijn criminele vriend en zou het hele verhaal gelogen kunnen zijn.

Maar zelfs als zijn bekentenis waar is en hij geen wroeging voelt, dan nog is de stress van tweeënhalf jaar proberen uit de gevangenis te blijven groot. Daarbij komt nog dat hij wellicht mensen moest beschermen.

 ‘Joran gaf duidelijk aan dat hij zo normaal mogelijk is blijven doen om niet verdacht te lijken. Dat kost enorm veel energie als je eigenlijk wel schuldig bent. En dan komt er een tijd dat je er niet meer alleen voor wilt staan en iemand deelgenoot maakt van je geheim.’