Geschiedenis van het gemeentebestuur en de gemeentelijke organisatie (1)

In 1813 begint een nieuw tijdperk in de Nederlandse geschiedenis. In dat jaar immers kwam een eind aan de Frans-Bataafse tijd. Op 2 december aanvaardde de prins van Oranje, de latere koning Willem I, te Amsterdam de status van soeverein vorst, en dat moment wordt aangeduid als beginpunt voor de opbouw in de daarop volgende maanden van het Koninkrijk der Nederlanden. In de geschiedenis van het gemeentebestuur van Diemen speelt het jaar 1813 een minder grote rol. Het gemeentebestuur bleef na de omwenteling gewoon zitten en de enige, althans direct in het oog springende verandering die zich voordeed was dat er in plaats van in het Frans weer in het Nederlands werd gecorrespondeerd en dat de maire burgemeester werd genoemd.

Eigenlijk was er eerder sprake van een restauratie van structuren die golden tijdens de oude Republiek. In die tijd werd een duidelijk onderscheid gemaakt tussen stad en platteland. Terwijl de grote steden toen hun eigen bestuur samenstelden en verder ook in andere zaken vrijwel onafhankelijk waren, hadden dorpen en buurtschappen veelal nog een hogere overheid boven zich, zoals een baljuw, een heer of een stad (2). Zo was Diemen een ambachtsheerlijke bezitting van Amsterdam, wat onder meer inhield dat de stad er het recht had de schout en de schepenen te benoemen (3). Gedurende de Frans-Bataafse tijd (1995 - 1813) waren dorpen en steden formeel aan elkaar gelijk. Meteen na de machtsovername in 1795 hadden de Bataven het systeem van heerlijke rechten vernietigd en zo stonden dorpen en steden sindsdien niet alleen op gelijke voet met elkaar, plattelandsgemeenten hadden nu ook het recht hun eigen bestuur te kiezen. Toen echter eind 1813 de soevereiniteit werd hersteld en men zich voor de taak gesteld zag Nederland opnieuw in te richten sloot men in eerste instantie niet aan bij de vernieuwingen uit de Franse tijd, maar greep men, zeker daar waar het de inrichting van de provincies betrof, meteen terug op de vertrouwde verhoudingen van voor 1795 (4). In Diemen werd één en ander doorgevoerd in 1817. In dat jaar werd - en dat nu onder het toeziend oog van Amsterdam - een nieuw dorpsbestuur aangesteld bestaande uit een schout, twee assesoren en vijf raadsleden (5). Er werd toen tevens een tweede vernieuwing uit de Franse tijd teruggeschroefd. In 1811 hadden de Fransen Diemen samengevoegd met de Watergraafsmeer (6). Op het moment van benoeming van het nieuwe bestuur, op 1 mei 1817, werden beide echter weer van elkaar gescheiden. Deed Diemen, en met Diemen vele andere plattelandsgemeenten, in 1817 een stap terug, de veranderingen die zich sinds 1795 onder invloed van de Fransen in Nederland hadden voorgedaan waren te ingrijpend om de klok zo maar terug te kunnen draaien. Had de `oude¿ schout bijvoorbeeld voorheen naast bestuurlijke taken ook de bevoegdheid recht te spreken, de categorische scheiding die in de Franse tijd was doorgevoerd tussen rechtspraak en bestuur bleef na november 1813 gewoon gehandhaafd en zo mocht het hoofd van een ambachtsheerlijkheid sinds 1817 wel weer schout worden genoemd, inhoudelijk had zijn functie inmiddels duidelijk de trekken gekregen van een moderne burgemeester. Bovendien werd de schout nu ook niet meer aangesteld door de ambachtsheer of door een andere hoger gestelde plaatselijke overheid, maar regelrecht door de Koning. De Koning benoemde hem, de ambachtsheer had slechts het recht van voordracht, wat tevens gold voor de andere leden van het gemeentebestuur en de gemeentesecretaris - alleen werden die dan niet benoemd door de Koning maar door Gedeputeerde Staten (7). Het verschil met de tijd van voor 1795 was dat nu voor alles de staat aanwezig was. Eerst hadden de Koning en de Provincie recht van spreken, pas dan had ook nog de ambachtsheer een stem in het kapittel. Uit de stukken van die tijd valt dan ook op te maken dat Amsterdam geen echte interesse meer had in de uitoefening van zijn ambachtsheerlijke functie. Enerzijds deed de stad zijn best de oude tijden te laten herleven. Zoals voorgeschreven droeg ze inderdaad regelmatig bij Gedeputeerde Staten kandidaten voor voor de functie van assesor en raadslid en benoemde ze in haar hoedanigheid van ambachtsheer ook direct een lagere Diemense functionaris: de zogenaamde schipper op Amsterdam (8). Maar als de schout van Diemen de Weledele Grootachtbaren Heeren Burgemeesteren, Ambagtsheeren van Diemen verzocht aanwezig te zijn bij de vaststelling van de gemeenterekening - en dat verzoek deed de schout jaarlijks - lieten die steevast weten verhinderd te zijn. In feite wilde iedereen, van laag tot hoog, van het hele instituut af. In 1825 werd al middels een reglement getracht enige uniformiteit aan te brengen in de grote mate van verscheidenheid die er alom in het land bestond in de relaties tussen stad en platteland en sinds dat jaar mocht ook de schout zich weer gewoon burgemeester noemen (9). Het onderscheid stad - platteland werd echter pas definitief opgeheven in 1851. Op basis van de grondwet van 1848 trad in dat jaar de Gemeentewet in werking en vanaf dat moment waren alle gemeenten, groot of klein, formeel aan elkaar gelijk. Werd voor 1851 de gemeenteraad benoemd van hogerhand, sinds het van kracht zijn van de Gemeentewet was Diemen, net als elke andere gemeente, geautoriseerd zijn eigen raad te kiezen. De eerste verkiezingen vonden plaats in september 1851, wat overeenkomstig artikel 5 van de toen geldende versie van de Gemeentewet - zeven leden bij een inwonertal tot 3000 zielen (Diemen telde in 1851 807 inwoners) - resulteerde in de formatie van inderdaad een raad van zeven ledenn (10). De veranderingen ten opzichte van de tijd van voor 1851 waren overigens gering. Op twee nieuwe gezichten na bestond het nieuwe gemeentebestuur verder uit dezelfde mensen als die voor 1851 in het bestuur zaten (de burgemeester zat er sinds 1817!), alleen hadden sommigen nu andere petten op. De gemeentelijke organisatie telde echter meer personen dan de acht leden van het bestuur. Zo was er, gerekend vanaf het begin van de jaren `80, altijd een afzonderlijke gemeentesecretaris (voorheen werd die functie uitgeoefend door de burgemeester zelf), er was een gemeenteontvanger, een bode, een klerk, een veldwachter, een dorpsonderwijzer, een gemeenteopzichter, een timmerman, een wegwerker, een hooisteker en een gemeentearts, maar daar bleef het lange tijd bij, want nam met het vorderen der tijd wel het aantal functies toe, de werkzaamheden verbonden aan die functies waren zo beperkt dat meerdere functies konden worden uitgevoerd door één en dezelfde beambte. De wegwerker was bijvoorbeeld tevens vuilnisophaler en de timmerman lampopsteker en zo had ook de veldwachter allerlei nevenfuncties; nog in 1923 oefent de veldwachter ook de functie van bode uit (11). Alleen in de onderwijssector is sprake van een absolute toename van personeel. In 1870 was er één onderwijzer bij de gemeente in dienst, in 1910 - in dat jaar telt Diemen 1878 inwoners - zes!(12) (later neemt dit aantal weer af vanwege de stichting in Diemen van bijzondere scholen). Begin jaren '20 van de 20e eeuw - Diemen was en bleef nog tot ver in de jaren '10 een agrarisch dorp, maar vanaf 1900 beginnen zich in Diemen ook wat bedrijven te vestigen (13) - laat zich een tendens zien richting specialisatie en verambtelijking. Er worden op het raadhuis ambtenaren ter secretarie aangesteld (14) en men begint te spreken van afdelingen. Er wordt zelfs een eerste dienst opgericht (1922), het Gemeente-Woningbouwbedrijf (het latere Woningbedrijf), maar het huizenbezit is te gering om voor het beheer ervan een aparte functionaris aan te trekken: de functie van administrateur van het Woningbouwbedrijf wordt dan ook uitgeoefend door de gemeenteontvanger (15). Eind jaren `30 zijn bij de gemeente Diemen de volgende beambten in dienst: er is een gemeentesecretaris, een gemeenteontvanger, een bode; er zijn drie ambtenaren ter secretarie en drie gemeentelijke werkmannen, er is een gemeentearchitect, een gemeentelijke wegwerker, een gemeentelijk vuilnisman en een veldwachter, een politieman en een brandmeester. Alleen de gemeenteontvanger combineert nog een aantal functies. Hij is ambtenaar hypotheken, agent interregionale arbeidsbemiddeling en - nog steeds - administrateur van het Woningbouwbedrijf (16).

Na de Tweede Wereldoorlog komt de gestage ontwikkeling naar een hiërarchisch gestructureerd gemeenteapparaat in een stroomversnelling. In de eerste plaats was daar de oorlog zelf debet aan. Veroorzaakte de oorlog niet een ommekeer in de opvatting dat de centrale overheid zich niet teveel dient te bemoeien met lagere overheden? In elk geval werden gemeenten veel meer dan voor de oorlog ingeschakeld bij de tenuitvoerlegging van allerlei nieuwe centrale wetgeving wat dan een uitbreiding van het gemeentelijk takenpakket tot gevolg had en wat vervolgens leidde tot het aantrekken van meer personeel of tot het opzetten van een efficiënter functionerende gemeentelijke organisatie. Daar kwam voor Diemen het speciale gegeven bij dat het zelf zwaar was getroffen. Begin 1944 was op last van de Duitsers het hele oostelijk deel van Diemen gesloopt. De Duitse Wehrmacht had ter verdediging van Amsterdam een beter schootsveld nodig en had zonder aarzelen Diemen bevolen ruimte ter beschikking te stellen. Hoewel na de oorlog de wederopbouw van Diemen ter hand werd genomen door een apart door het Rijk geleid bureau (het personeel van het bureau werd later overgenomen door de gemeente, maar toen het werk geklaard was werden deze beambten afgestoten), had het uitvoeren van een dergelijk groot project niettemin een fikse uitbreiding van werkzaamheden ook binnen de eigen dienst tot gevolg (17). Daarnaast speelde ook de factor Amsterdam een niet onbelangrijke rol bij de naoorlogse groei van het gemeentelijk apparaat. In de jaren `50 kwam bij Amsterdam het idee op om het Bijlmermeergebied in ontwikkeling te brengen. In het kader van de uitvoering van een gemeentelijk herindelingsplan zou de aan Diemen grenzende gemeente Weesperkarspel worden opgeheven en Amsterdam zag hierin een mogelijkheid de bewoners van eigen te saneren buurten over te brengen naar het westelijk deel van die op te heffen gemeente, de Bijlmermeer. Diemen, dat tot dan toe juist vaak van de factor Amsterdam had geprofiteerd - het kon immers direct teren op de nutsbedrijven van de stad; tegelijkertijd benutte ze Amsterdam vaak als argument om van het Rijk meer personeel los te krijgen; `als kleine gemeente tegen een grote stad aan heb je nu eenmaal meer werk te verzetten dan een kleine gemeente die geïsoleerd ligt - vreest nu door de grote buurman te worden overweldigd. Amsterdam, zo redeneerde het gemeentebestuur, grenst immers al aan de westkant en de noordkant van Diemen, als Amsterdam aan de zuidgrenzen zou komen te liggen, is het maar een kleine stap naar complete annexatie (18). Diemen pleit er daarom in Den Haag voor het Bijlmermeergebied op te nemen in een nieuw te stichten randgemeente met eventueel Diemen als centrum. Een teken dat de gemeente er inderdaad ernstig rekening mee hield dat dit voorstel ook werkelijk doorgang zou vinden is het plan uit 1962 voor de bouw van een semi-permanent gemeentehuis bedoeld voor een ambtenarenapparaat overeenkomstig een inwonertal van ca. 30.000 inwoners (19). Hoewel men uiteindelijk besliste in het voordeel van Amsterdam en de Bijlmer inderdaad naar Amsterdam ging, had deze hele zaak uiteindelijk toch een flinke groei van de gemeente en daarmee een uitbreiding van het gemeentelijk apparaat tot gevolg. Er kwam weliswaar geen randgemeente, maar Diemen zou wel de aan de Bijlmermeer grenzende Venserpolder (het latere Diemen-Zuid) tot ontwikkeling brengen, inclusief het landelijk gebied ten noorden van Diemen, plan Ruimzicht. Plan Ruimzicht werd gerealiseerd eind jaren '60, Diemen-Zuid kwam gereed eind jaren '80. Ter illustratie van de groei van het gemeenteapparaat sinds 1945: begin 1950 waren op een inwonertal van ca. 5500 zielen bij de gemeente Diemen 26 beambten in dienst (20); in 1985 telde de gemeentelijke organisatie op een inwonertal van 16.931 inwoners 156 medewerkers. (21)

Begin jaren '80 (het plan voor de bouw van een gemeentehuis uit 1962 was inmiddels toch gerealiseerd; in 1973 betrok de gemeente, tot dan toe nog zetelend in een gebouw daterend uit 1882, een nieuw gemeentehuis (22) gingen stemmen op het gemeentelijk apparaat te reorganiseren. In de loop der tijd hadden zich van de gemeentesecretarie een aantal diensten afgesplitst. We noemden al het Woningbedrijf dat sinds 1922 functioneerde, maar na de oorlog waren er nog twee andere diensten bijgekomen: in 1948 de Dienst Sociale Zaken en in 1961 de dienst Gemeentewerken/Grondbedrijf. (23) Hoewel juist opgezet om een efficiënter overheidsfunctioneren mogelijk te maken werd het bestaan van afzonderlijke diensten uiteindelijk steeds meer als belastend ervaren. Met name op het gebied van de beleidsvoorbereiding werden problemen zichtbaar. Enerzijds was er de secretarie waar het beleid werd gemaakt, maar anderzijds gingen ook de diensten zelf zich steeds meer bezig houden met voorbereidende werkzaamheden wat vervolgens leidde tot doublures en concurrentie. Er werd dan ook besloten secretarie en diensten te integreren tot één totale gemeentelijke organisatie. De nieuwe reorganisatie ging van start in 1988 (24).

Verantwoording van de inventarisatie

Toen destijds het plan werd opgevat om van het historisch archief van de gemeente Diemen een beschrijvende inventaris te maken, was het meteen duidelijk dat die inventaris uit verschillende delen zou moeten bestaan. Het archief bestond zelf uit bepaalde blokken en series; het leek verstandig die indeling, althans in grote lijnen, aan te houden. Zo viel het archief uiteen in vier blokken: een blok 1584 -1812, een blok 1813 ¿ 1938 (1990), een blok 1930 - 1938 en een blok (1926) 1939-1987 (1991). Deze inventaris beschrijft de bestanden 1813 ¿ 1938 (1990) en (1926) 1939 - 1987 (1991) (25).



Het bestand 1813 - 1938 (1990)

De inventarisatie van het bestand 1813 -1938 (1990) is op de volgende wijze aangepakt. Aanvankelijk was ook dit archief een samenstelling van een aantal afzonderlijke en los van elkaar staande delen en series. Het grootste deel werd gevormd door het secretariearchief, bestaande uit series notulenboeken, een bestand in- en uitgegane stukken en een serie brievenboeken, maar daarnaast bestond het archief nog uit ¿ om de belangrijkste te noemen - een bestand Financiële administratie, een bestand Militieregisters, een bestand Kadastrale administratie en een bestand Bevolkingsregister. Wat dan is gedaan is het nauwkeurig beschrijven van al deze onderdelen, series en stukken, tegelijkertijd werden al deze bestanddelen systematisch gerangschikt. Al die archiefstukken hebben immers ooit een functie gehad bij de taakuitoefening van de gemeente. Getracht is het oorspronkelijke verband tussen de stukken en de gemeentelijke taak waaruit ze voortvloeiden zo veel mogelijk te herstellen. Om dat te bereiken is in de eerste plaats een scheiding aangebracht tussen archiefbestanddelen die niet uit een specifieke taak zijn ontstaan en die een overzicht geven van de zaken die ooit in de gemeente hebben gespeeld (de besluiten, de notulen van de vergaderingen van het gemeentebestuur, het correspondentiearchief) en stukken die wel liggen in de sfeer van de taakuitoefening. Het betreft hier de hoofdafdelingen in de inventaris Stukken van algemene aard en Stukken betreffende bijzondere onderwerpen. Vervolgens werden de stukken die binnen deze twee blokken vielen weer verder uitgesorteerd naar deelonderwerp en met dit uitsorteren is net zolang doorgegaan totdat elk stuk en archiefonderdeel een plaats had. Zo is naast een geordend en verzorgd archief tegelijk een systematische toegang ontstaan die, althans enigszins, een beeld geeft van hoe de gemeente over de periode 1813 - 1930 heeft gefunctioneerd. Het bestand (1926) 1938 - 1987 (1991)

Moest bij het inventariseren het onderdeel 1813 - 1938 (1990) dus nog helemaal worden geherstructureerd, het archiefonderdeel (1926) 1938 - 1987 (1991) behoefde verder niet te worden onderverdeeld; dat was al geordend. Na korte tijd het Bloemendaalse registratuurstelsel te hebben gebruikt bij de ordening van het archief (26) was de gemeente per 1 januari 1939 overgegaan tot toepassing van de zogenaamde Basisarchiefcode van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten en zo had zich sindsdien een duidelijk gestructureerd archief gevormd bestaande uit overzichtelijke en naar onderwerp gerangschikte zaakdossiers. Een dossierinventaris bood vervolgens toegang tot de dossiers die waren afgevoerd naar de archiefbewaarplaats. De rede dat dan toch is besloten dit archief te inventariseren was dat de bestaande inventaris, hoewel bruikbaar voor het personeel, niet geschikt werd bevonden voor gebruik door derden. Is een archief eenmaal overgebracht naar een archiefbewaarplaats dan is het in principe voor iedereen toegankelijk. De openbaarheid is echter alleen gegarandeerd wanneer er een universeel bruikbare inventaris beschikbaar is en in Diemen ontbrak die nog. Aldus werd een nieuwe inventaris vervaardigd die als uitgangspunt nog steeds de basisarchiefcode heeft, maar die qua opzet en beschrijvingen toegankelijker en publieksvriendelijker is dan de voorafgaande inventaris.

Overlappende series

Hoewel het archief over de periode 1813 - 1987 (1990) uit twee afzonderlijke delen bestaat en beide delen ook als afzonderlijk delen in deze inventaris worden beschreven is er niettemin sprake van een aantal overlappende series. Het gaat dan om series die ergens aanvangen in het tijdvak voor 1938 en als het ware de overgang in de periode 1930 - 1938 naar het Bloemendaals stelsel en vervolgens naar het stelsel van de basisarchiefcode negerend, zonder onderbreking doorlopen tot ver in de periode na de Tweede Wereldoorlog. Enkele van deze series zijn bij het inventariseren gesplitst. De serie jaarrekeningen bijvoorbeeld. De serie gemeentebegrotingen was ook opgedeeld en het leek verstandig de jaarrekeningen, die toch veel gemeen hebben met de begrotingen, parallel aan deze serie te laten verlopen. Veel series zijn echter zo gelaten als ze waren. De serie registers van geboorten die begint in 1811 en eindigt in 1990 bestaat uit 23 gelijkvormige banden. Het zou onpraktisch zijn deze serie op te splitsen in twee groepen. De gebruiker van de inventaris zou op twee verschillende plaatsen in de inventaris moeten zoeken en ook in het depot zouden beide deelseries op twee verschillende plaatsen komen te staan en wat zou daar het nut van zijn? Het archief van de gemeente Diemen over de periode 1913 - 1987 bestaat uit twee qua structuur geheel verschillende archiefblokken. Op grond van dit uitgangspunt is deze inventaris opgezet. Praktische overwegingen hebben er echter toe geleid dit principe op sommige momenten op te geven.

 

Adviezen bij het gebruik

Zoals zojuist ter berde gebracht is er ten aanzien van een aantal series sprake van een overlap tussen beide delen van de inventaris. Wie bijvoorbeeld op zoek is naar akten of andere officiële bewijsstukkenstukken die betrekking hebben op de aanleg van een gasleiding in het jaar 1952, zal moeten zoeken in het eerste deel van deze inventaris, en niet in het deel (1926) 1938 - 1987 (1991). De serie Akten en bewijsstukken, waarvan de beschrijvingen zijn te vinden in het eerste deel, loopt namelijk gewoon door tot 1962. Hetzelfde geldt voor degene die gegevens zoekt van iemand die in Diemen zou zijn getrouwd ergens in de jaren '50 van de 20e eeuw. Ook die moet zoeken in het eerste en niet, wat logisch zou zijn, in het tweede deel. De kans is klein dat een gebruiker op een dwaalspoor raakt. Daar waar nodig zijn in de inventaris verwijzingen aangebracht. Voor wat het gebruik van de inventaris betreft met betrekking tot het archiefbestanddeel 1813 - 1938 (1990) is het voorts nuttig om te weten dat wanneer men op zoek is naar bepaalde informatie en die informatie niet direct is af te leiden uit de archiefbeschrijvingen in het hoofdstuk Stukken betreffende bijzondere onderwerpen, men het beste zijn toevlucht kan nemen tot de bestanden beschreven in het hoofdstuk Stukken van algemene aard. Vooral het bestand ingekomen- en uitgaande stukken is een rijke bron. Het bevat onder meer de jaarverslagen van de gemeente (tot 1930 waren gemeenten verplicht jaarlijks verslag te doen aan Gedeputeerde Staten van de toestand der gemeente) en de rapporten van de diverse commissies die sinds 1813 hebben gefunctioneerd. Wie overigens op zoek is naar de gemeentebegrotingen over de jaren 1853 - 1898 zal ook in dit bestand moeten zoeken.

 

Beperkingen aan de openbaarheid

Archieven berustende in de archiefbewaarplaatsen van de overheid (de zogenaamde openbare archiefbewaarplaatsen) zijn in principe openbaar. Ook het archief van de gemeente Diemen is openbaar behoudens de volgende beperking. De archiefwet stelt namelijk dat archieven van de overheid openbaar worden wanneer ze ouder zijn dan twintig jaar. Het in deze inventaris beschreven archief loopt tot 1990. Dat wil zeggen dat het archief eerst pas echt toegankelijk is in het jaar 2010 en dat voor de inzage in de jongste stukken toestemming is vereist van Burgemeester en Wethouders. Voor de registers van de burgerlijke stand en stukken met de inventaris nummers 3755 en 3756 gelden afwijkende termijnen. Ook voor het inzien van deze archiefbescheiden is dispensatie nodig van Burgemeester en Wethouders. Men raadplege de beheerder van het archief.

 

Vernietigde stukken en afmetingen van het archief

Inventariseren van archieven is voor een deel ook het aanbrengen van een scheiding tussen te bewaren en te vernietigen stukken. De toegankelijkheid van een archief neemt immers alleen maar toe indien men het archief ontdoet van stukken die niet ter zake doende zijn. Ook uit de hier geïnventariseerde archiefbestanddelen - met name uit het onderdeel 1813 - 1938 (1990) - zijn stukken voor vernietiging geselecteerd. Het betreft een bestand van ca. 6,5 strekkende meter bestaande uit dubbelen, stukken die ter kennisname waren opgenomen in het archief en stukken die geen wezenlijk deel uitmaakten van enige zaak. Het archief meet, nu het is bewerkt en geschoond, 128 strekkende meter.

Noten;

1. Zie voor de geschiedenis van het dorp en de plaats Diemen na 1813: Theo Schaap, Diemen na de Franse bezetting, in: Jan Mulder; Hanna Blok; Karin van Reenen, (red.): Diemen buyten Amsterdam, Diemen 1987 en zie voor deelonderwerpen uit de geschiedenis van Diemen het tijdschrift: Historische Kring Diemen, 1991

2. W.J. Alberts, De geboorte en groei van de Nederlandse Gemeente, Alphen aan den Rijn 1966, p. 94 e.v.

3. R.P. Schoen, Diemen vanaf de middeleeuwen tot 1815, in: Mulder, Blok: Reenen, Diemen buyten Amsterdam, p. 74.

4. Alberts, De geboorte en groei van de Nederlandse Gemeente, p. 110 e.v.; M.J.A.V. Kocken, Van stads- en plattelandsbestuur. Proeve van een geschiedenis van ontstaan en ontwikkeling van het Nederlandse gemeentebestuur tot en met de gemeentewet van 1851, 's-Gravenhage 1973, p. 203 e.v.

5. Het nieuwe bestuur werd geïnstalleerd op 1 mei. Zie: Gemeente Diemen. Archief over de periode 1813 - 1987 (1991), inv. nr. 2, vergadering van 1 mei 1817.

 

1. C.H. Jansen, Geschiedenis van de Amsterdamse ambachtsheerlijkheden 1975-1848, in: Tijdschrift voor Geschiedenis, LXXVIII (1965), p. 426.
2. Alberts, De geboorte en groei van de Nederlandse Gemeente, p. 111.
3. Gemeente Diemen. Archief over de periode 1813 - 1987 (1991), inv. nr. 2, vergadering van 29 december 1818. Het betreft hier een beambte die ook in de tijd voor 1795 door Amsterdam werd benoemd. De functie komt in elk geval voor op een door de burgemeester van Diemen opgesteld overzicht van ambten, waarvan Amsterdam voor 1795 het recht van benoeming had; zie Gemeente Diemen. Archief over de periode 1813 - 1987 (1991), inv. nr. 61, januari

9. Kocken, Van stads- en plattelandsbestuur, p. 296.

 

1. Gemeente Diemen. Archief over de periode 1813 - 1987 (1991), inv. nr. 3, vergadering van 4 december
2. Idem, inv. nr. 1100
3. Idem, inv. nr. 391, jaarverslag.
4. Zie: Wiard Krook, Op gang komende machines, in: Historische Kring Diemen, najaar 1993, p. 2 - 12
5. De gemeente beschikt sinds 1882 over een eigen raadhuis. Voorheen werd wellicht gewoon thuis gewerkt, de vergaderingen van het gemeentebestuur werden in elk geval gehouden in het rechthuis van de Watergraafsmeer of in een herberg in Diemen. Zie voor de huisvesting van de gemeente: Hiltje Veldstra, De gemeente Diemen onder dak, in: Historische Kring Diemen, Jaargang 9 (2-1999). p. 9 e.v.
6. Het bedrijf was dan ook niet zozeer opgericht vanwege de hoeveelheid werk die het beheren van de huizen met zich meebracht; achter de oprichting staken eerder administratieve redenen. Door het huizenbezit onder te brengen in een apart bedrijf kon de financiële administratie doelmatiger worden gevoerd. Zie W. Zanting, Woningbedrijf Diemen. Inventaris van het archief 1920 - 1972, p. 3.1
7. Gemeente Diemen. Inventaris van het archief volgens het Bloemendaals registratuurstelsel 1930 - 1938, inv. nr. 23.
8. In 1951 pleit burgemeester Dallinga, mede ook vanwege de toegenomen werkzaamheden in verband met de wederopbouw, voor het aantrekken van minder geschoold personeel dat allerlei nevenwerkzaamheden kan verrichten , zodat de echt geschoolden zich beter kunnen concentreren op hun eigenlijke werk. Zie archief 1813 - 1987, inv. nr. 3175, tab 'rapport Burgemeester'.
9. De Bijlmermeer. De Agglomeratie Amsterdam op de tweesprong: decentralisatie of centralisatie. Brochure houdende het standpunt van het gemeentebestuur van Diemen met betrekking tot de gemeentelijke herindeling van west-Weesperkarspel, Diemen 1962, p. 25.
10. Gemeente Diemen. Archief over de periode 1813 - 1987 (1991), inv. nr. 2730.
11. Idem, inv. nr. 3175.
12. Idem, inv. nr. 2733.
13. Zie noot 14.
14. Zie voor het archief van de Dienst Gemeentewerken: Zanting, Gemeentewerken Diemen. Inventaris¿.
15. Zie m.b.t. de reorganisatie o.m. Gemeente Diemen. Archief over de periode 1813 - 1987 (1991), inv. nr. 2732.
16. Zie voor het archief over de periode 1930 - 1938: W. Zanting, Gemeente Diemen. Inventaris van het archief volgens het Bloemendaalse Registratuurstelsel 1930 - 1938, Diemen 1999 en voor het archief over de periode 1584 - 1812: A.S. Fris, Inventaris van het archief van Schout en Gerecht, Municipaliteit en Gemeentebestuur van Diemen 1584 - 1812 (1833), Diemen 1999.
17. Zie voor verdere bijzonderheden omtrent het Bloemendaalse stelsel: Zanting, Gemeente Diemen. Inventaris van het archief volgens het Bloemendaalse Registratuurstelsel, p. 29 e.v.