Van links naar rechts: Alexandre Caurrinhos, Ivan José da Silva Diana, Igor
Montezano, Andre Zorzo, Hugo van der Zee

Over Hugo
Ik ben de laatste jaren bij verschillende bedrijven werkzaam geweest waar ik mij voor een groot gedeelte bezig hield met de ontwikkeling van webapplicaties. Hoewel ik de ontwikkelingen op dit gebied boeiend vond koste het mij steeds meer moeite om enthousiast te blijven binnen een werksfeer waar het alleen om de omzet gaat. Ik besloot een baan te zoeken waar ik mij ook bij de inhoud betrokken kon voelen en kwam ongeveer drie jaar geleden in contact met de NGO Strohalm. Strohalm was net begonnen met een software project dat op internationaal niveau gebruikt zou gaan worden. Ik was zeer geïnteresseerd en ging op bezoek voor een informeel gesprek. Dit gesprek liep uit op een sollicitatie gesprek en een maand later zat ik in Brazilië bij een dochter organisatie van Strohalm waar een groot gedeelte van de software wordt ontwikkeld. Ik kende Strohalm overigens al sinds mijn studie begin jaren negentig. Ik had een economische richting gekozen en was toen nogal teleurgesteld dat de opleiding voornamelijk marketing gericht was. In de vakliteratuur kwam de werking van de economie nauwelijks aan bod. Ik vond een publicatie van Strohalm waarin de diepere werking van het geldsysteem op een heldere manier werd beschreven en ik ben me hier verder in gaan verdiepen.

Over Cyclos
Wat zijn de doelstellingen en de visie achter Cyclos?
Cyclos is een onderdeel van een aantal projecten van Strohalm. Strohalm was lange tijd één van de belangrijkste milieu-informatie kanalen in Nederland maar vanaf de jaren negentig is strohalm zich steeds meer op het geldsysteem gaan concentreren omdat dit gezien wordt als de grondoorzaak van veel huidige problemen zoals armoede en aantasting van het milieu. Dit interview is natuurlijk niet de plaats om daar diep op in te gaan maar het is toch wel interessant om een paar eigenschappen van het huidige geldsysteem uit te lichten want daaruit blijkt duidelijk dat er iets grondig mis is.

Het is bijvoorbeeld opmerkelijk dat de geldhoeveelheid in de wereld enorm toeneemt (onevenredig veel sneller dan afname door inflatie en toename van de wereld bevolking) maar dat tegelijkertijd het geldtekort ook steeds groter wordt. In veel landen heerst totale armoede terwijl alle factoren voor een gezonde economie aanwezig zijn. Er zijn grondstoffen, infrastructuur, potentiële arbeid (werkloosheid) en genoeg ondernemingslust maar wat ontbreekt is de communicatie tussen deze factoren, het geld. Zelfs in de rijke landen is er vaak geldtekort en lukt het de politiek niet om de budgetten rond te krijgen.

Een ander opmerkelijk feit is dat in het huidige financiële systeem het meeste in omloop gebrachte geld snel in de speculatieve sector verdwijnt. Dit is niet verwonderlijk want investeringen in de speculatieve sector leveren doorgaans veel meer op dan reële investeringen. Zo wordt vandaag de dag maar een zeer klein percentage van het geld gebruikt voor werkelijke handel (koop en verkoop van diensten en goederen) Het geld concentreert zich steeds meer op enkele plaatsen en vervult steeds minder de rol waar het oorspronkelijk voor bedoeld is.

Ondanks de tekortkomingen van het huidige geldsysteem (waar overigens pas in 1944 voor gekozen is) wordt het toch aanvaard als vanzelfsprekend en onveranderlijk feit. Over het algemeen heerst ook de mening dat economie een zeer ingewikkelde aangelegenheid is met complexe regels en dat slechts enkele genieën hier toegang tot hebben.

Maar iedereen heeft er mee te maken en je hoeft geen econoom te zijn om een goed inzicht in te krijgen. Economie maakt deel uit van de hele samenwerking en heeft ook een sterke doorwerking op andere terreinen zoals sociaal en cultureel terrein. Mensen en bedrijven kunnen nog zo sociaal en milieu bewust zijn maar in het huidige systeem is het maken van duurzame en milieu vriendelijke producten eenvoudig niet interessant (economisch gezien) De politiek zoekt wel naar oplossingen en komt hier en daar met maatregelen als extra belastingen en ontheffingen maar hiermee wordt niet de grond van de problemen aangepakt.

Het zou te eenvoudig zijn om alles op de politiek af te schuiven. De visie van Strohalm is dat aan de basis van een mensvriendelijke en rechtvaardige samenleving een rechtvaardig geldsysteem staat en dat iedereen hier aan kan bijdragen. Strohalm staat hier overigens niet alleen. Er zijn een groot aantal initiatieven over de hele wereld en er is veel samenwerking op dit gebied.

Op welke manieren voert Strohalm deze doelstellingen uit?
Er wordt op wereldwijd niveau onderzoek gedaan op verscheidene economische gebieden. Dit gebeurt meestal in samenwerking met andere organisaties zoals bestaande handelsorganisaties en Universiteiten.

We proberen onze analyses concreet te maken door het opzetten en uitvoeren van monetaire experimenten. De kennis die we hiermee opdoen verspreiden we via bij voorbeeld congressen of regelmatige publicaties over zaken als geld en rente. Zo vormt Strohalm een kennisknooppunt voor monetaire vernieuwingen.

Strohalm heeft verder een adviserende en ondersteunende rol bij het opzetten van ruil- en handelsnetwerken. Dit ook meestal in samenwerking met partners als locale overheden en organisaties.

Dan is er een ambitieus project om locale ruilnetwerken te verenigen in een internationaal fair-trade netwerk. De huidige technieken en communicatie middelen zoals Internet en mobiele telefoons leveren de mogelijkheden bij uitstek om dit doel te verwezenlijken en het Cyclos project maakt hier een belangrijk deel uit.

Wat is Cyclos precies
Cyclos is een softwareprogramma voor bankzaken en administratie voor ruilnetwerken als LET ruilkringen en Barter netwerken. Via Internet kunnen leden inloggen en transacties doen in lokale eenheden. De software heeft verder een tal van extra functies zoals het plaatsten van advertenties en een uitgebreide zoekfunctie voor goederen en diensten, een referentiesysteem en een uitgebreide rapportage functie.

Wat zijn LETS en Barters? En waarom is Cyclos juist voor deze categorie ontwikkeld?
Cyclos is niet specifiek voor een categorie ontwikkeld. LETS en Barter netwerken zijn de meest bekende ruilnetwerken maar in principe kan Cyclos worden ingezet voor allerlei vormen van ruilnetwerken. In een LET (local Exchange and Trading) systeem kunnen leden onderling diensten en goederen aanbieden en deze verhandelen in eenheden. Een LET systeem is meestal georganiseerd in een vereniging en is een gesloten systeem. Dat wil zeggen dat de eenheden alleen binnen het systeem waarde hebben. Er zijn in Nederland rond de honderd LETSystemen in de wereld zijn er enkele duizenden actief.

Een Barter netwerk werkt volgens dezelfde principes met het verschil dat de leden bedrijven zijn die onderling goederen en diensten verhandelen. Het is gebruikelijk dat de bedrijven slechts een deel van hun handel binnen het Barter netwerk doen. Het wordt dus gebruikt als complementair handelskanaal. De Barter netwerken worden over het algemeen geëxploiteerd door een Barter bedrijf dat een transactie belasting voor elke transactie rekent.

Er is een nog andere vorm van bartering die zeer in opkomst bij grote concerns. In plaats van conventioneel geld wordt voor alle interne transacties een eigen verrekeningsysteem gebruikt. Door zoveel mogelijk lagen van de productie-consumptie keten binnen het bedrijf onder te brengen wordt op effectieve wijze geld uitgespaard. Voor multinationals waaronder verticale bedrijfsketens vallen, zoals bijvoorbeeld supermarkten - transport bedrijven - landbouwbedrijven, kan dit zeer lucratief zijn. Een voordeel ook ten opzichte van de meer horizontale Barter netwerken is dat de consument er direct in betrokken is. Mede dankzij de technologische ontwikkelingen is er de laatste jaren een duidelijke verschuiving te zien in de geldschepping van banken naar bedrijven.

Vrijwel alle Barter netwerken worden commercieel geëxploiteerd en strekken zich uit over internationale grenzen. Er bestaan nauwelijks regels waarmee de belangen en opbrengsten gelijk worden verdeeld onder de deelnemers. De producenten als landbouwbedrijven zijn meestal gebonden aan dwingende contracten en het voordeel van de consument is gering. In het algemeen beseft de consument vaak niet dat zijn of haar besteedde geld zeer waarschijnlijk nooit zal terugkomen. Het circuleert niet maar gaat meestal direct de regio uit.

De modellen van Strohalm zijn gebaseerd op deze bestaande netwerken maar ze zijn aangepast tot een netwerk met een democratische structuur waarbij de belangen beter verdeeld kunnen worden. De bedrijven en consumenten zijn in zekere zin eigenaar van het netwerk en hebben zeggenschap over zaken zoals winstverdeling, de bestemming van leningen en de lokalisering van investeringen. Doordat lokale belangen in veel gevallen de voorkeur zullen krijgen zullen de eenheden over het algemeen ook langer op lokaal niveau kunnen circuleren, waardoor ze extra economische activiteit en werkgelegenheid bewerkstelligen.

Een netwerk van bedrijven en consumenten vraagt natuurlijk om een omvangrijke organisatie. Op een aantal punten zullen de nieuwe technologieën hier ook uitkomst bieden. We denken bijvoorbeeld aan een module binnen Cyclos waar leden on-line hun stem uit kunnen brengen.

Voor wie is Cyclos bedoeld?
De doelgroep van Cyclos is breed, het kan worden ingezet van buurtverenigingen tot professionele bedrijfsnetwerken maar we verwachten dat het de eerste tijd voornamelijk door LET kringen gebruikt zal gaan worden. Eén van de prioriteiten was dat het voor gebruikers eenvoudig te gebruiken moest zijn en we denken dat dit gelukt is. Iedereen die met een Internet bekend is kan ook redelijk snel met Cyclos overweg. De administratie is natuurlijk wel complexer, zeker wanneer de software voor bedrijvennetwerken wordt ingezet want hier worden extra modulen gebruikt zoals een beveiliging module en een connectie naar accounting software.

De technische ondersteuning van Cyclos gebeurt via een forum en een bug-tracker site waar gebruikers hun vragen op kunnen plaatsen. Verder zijn er volledige installatie documenten op de project site http://project.cyclos.org . Over het algemeen ondervinden verengingen en organisaties weinig problemen met de installatie. Op de website van strohalm http://www.strohalm.nl  is informatie te vinden over theoretische of methodologische ondersteuning. Wanneer een vereniging of organisatie een ruilnetwerk wil starten en ondersteuning nodig heeft dan kunnen ze ook vaak terecht bij bestaande LET kringen.

Waarom heeft Strohalm gekozen om Cyclos Open Source te maken?
Dit is zowel een kwestie van principe als praktisch. Het hele geldsysteem wordt gedomineerd door de monopolies van banken om geld te scheppen. Waar het neoliberale tijdperk haar mond vol heeft over het opengooien van markten, blijft de lucratiefste markt, waar de echte macht ligt, de geldmarkt veilig in handen van de heersende bedrijvenclusters. Strohalm bouwt aan handelsnetwerken die velen meer greep moeten gaan bieden om hun eigen leven te ontplooien en economische kansen te ontwikkelen. Dat sluit nauw aan bij de Open Source gedachte. Bovendien is het ook de bedoeling dat de software op grote schaal gebruikt gaat worden. De software is breed inzetbaar maar het moet dan ook wel ingezet mogen worden. Het is te verwachten dat organisaties en verenigingen aanpassingen willen maken en nieuwe modules willen toevoegen om de software optimaal geschikt te maken voor hun netwerk.

Het publiceren onder een Open Source licentie was dus een logische keuze. De software kan zo bovendien groeien. Uiteindelijk heeft het project waaraan we bezig zijn ieders support nodig. We nemen aan dat wanneer de software meer gebruikt zal worden de knowhow ook zal toenemen en dit zal de onderlinge support vergemakkelijken. Er bestonden overigens al enkele Open Source projecten op het gebied van ruilnetwerken. Omdat deze producten sterk gericht op een bepaald model waren besloten verenigingen toch meestal om de software zelf te ontwikkelen. Dit is natuurlijk jammer want veel bestaand werk moest zo opnieuw gedaan worden. Veel van deze projecten zijn stil te komen staan. Wij hebben geprobeerd dit te vermijden door de software zo open mogelijk te houden. Via diverse instellingen in de systeem configuratie kan de software aangepast worden voor specifieke vereisten van een ruilnetwerk.

Als dit nog niet voldoende is om aan de vereisten van een ruilnetwerk te doen dan kan de software zelf aangepast worden. Cyclos is modulair opgebouwd en onze ervaring is dat een goede Java programmeur er redelijk snel in thuis is.

De ontwikkeling van Cyclos is gefinancierd door de digitale pioniers, VROM en Digis hoe is dat zo gekomen?
Het maken van een veilige en multifunctionele software is een groot karwei. Om die investering lonend te maken is het noodzakelijk dat de software aansluit bij diverse deelprojecten. Binnen deze deelprojecten is budget vrijgemaakt voor de ondersteunende software component. Daarnaast hebben we het voorrecht gehad om met een donor te werken die specifiek in de software component geïnteresseerd is (digitale pioniers)

Kunt u iets over de invoering van het systeem bij Noppes vertellen.
Noppes is een LET systeem uit Amsterdam en met meer dan duizend leden is het de grootste van Europa. Het systeem van Noppes was vrij arbeidsintensief. Veel handelingen moesten handmatig gedaan worden en er was geen ondersteuning voor Internet.

De invoering van Cyclos bekent een stuk minder werk voor de administratie en leden kunnen nu via het Internet transacties doen en zoeken naar producten en diensten. Niet iedereen had toegang tot Internet en Noppes werkt ook nog steeds met papieren bonnen. De administratie van deze bonnen gebeurt ook binnen Cyclos. Een andere module die we hebben toegevoegd met het oog op leden zonder Internet toegang is de mogelijkheid advertentie en leden lijsten uit te printen.

Een lastig punt was het migreren van de oude Noppes database naar de nieuwe database in Cyclos. De Noppes vereniging wilde graag de volledige database migreren met alle profielen, advertenties en transacties. Dit was een behoorlijk klus maar is goed gelukt. Tips over database migratie zijn ook te vinden op de project site.

Op de website las ik dat verschillende gemeenschappen via een interlink aan elkaar verbonden kunnen worden, hoe is dat mogelijke als de "geld" systemen volkomen anders zijn?
Het is duidelijk dat er alleen uitwisseling mogelijk is als er onderlinge regels en afspraken zijn. De huidige LET en Barter kringen hebben specifieke eigenschappen en het zijn gesloten netwerken. Dit is het zwakke punt van dit soort ruilkringen. Strohalm heeft veel onderzoek gedaan naar mogelijkheden van een netwerk waar uitwisseling (externe inkoop/verkoop van goederen en diensten) mogelijk is en waar hele productie-consumptie ketens in betrokken zijn. Een van resultaten is een model dat de naam C3 heeft (consumer commerce circuit) heeft. Binnen een C3 netwerk zijn de interne eenheden geheel of gedeeltelijke gedekt door kapitaal, in de vorm van conventioneel geld of andere kwaliteitsgoederen. Hier door is er (onder zekere voorwaarden) nog uitwisseling mogelijk met het huidige geld systeem. Meer informatie over een C3 netwerk is te vinden op de site van strohalm http://www.strohalm.nl/C3.html

Het technisch deel is gebaseerd op een gedistribueerd model waar elke gemeenschap of organisatie deelneemt in een P2P (peer to peer) netwerk. Deze module is nog niet ontwikkeld.

Organisatorisch gezien is het complexer. Een lokale gemeenschap of bedrijfsnetwerk kan er voor kiezen om zich aan te sluiten bij een netwerk op regionaal niveau. Deze regionale organisatie kan zich weer bij een nationaal netwerk aansluiten en nationale netwerken kunnen weer deel uit maken van een internationaal handelsnetwerk. Elke laag in deze structuur heeft een democratisch bestuur en het gehele netwerk is georganiseerd binnen een democratische “bottom up” structuur waarbij een lokale gemeenschap of bedrijvennetwerk prioritair beschikkingsrecht heeft. Een gemeenschap of regio zal bijvoorbeeld vanuit eigen economische realiteit over zaken beslissen als de besteding van fondsen en de prioriteit van import en export. De rol van Strohalm bij een C3 netwerk is ondersteunend en op non-profit basis.

Het handelsnetwerk dat zo kan ontstaan komt overeen met de opzet van het “clearing house” netwerk van de economist Keynes. Het komt er ongeveer op neer dat in een netwerk de verschillende deelnemers hun schulden en tegoeden in evenwicht moeten houden zodat deze tegen elkaar kunnen worden weggestreept (ge-cleared) Op verschillende lagen kan er met behulp van sturingsmechanismen voorkomen worden dat er stagnatie ontstaat door ernstige tekorten of overschotten. In tegenstelling tot de huidige wereldhandel verdwijnt de mogelijkheid voor enkele mogendheden om van andere landen te profiteren, verdwijnen de moordende schuldenlasten als gevolg van rente en neemt zowel het importerende systeem/land als het exporterende systeem/land verantwoordelijkheid voor een wereldhandel die elk van de deelnemers de kans geeft zich optimaal te ontplooien.

Hulp uit de toekomst
Een leuk aspect van de ontwikkeling is dat als we met een technisch probleem zitten er altijd wel ergens hulp vandaan komt. De ene keer uit Frankrijk en dan weer uit Azië. Zo hebben we een tijdje contact gehad met een ontwikkelaar uit Singapore. Die beantwoorde onze vragen meestal direct maar door het tijdsverschil leken de mailtjes vanuit de volgende dag te komen. Hulp uit de toekomst dus.

Toekomst van Open Source software en open standaarden in Nederland.
Hoewel op het gebied van standaarden nog veel te doen valt is iedereen het over het algemeen wel eens over het nut van open standaarden. Wat betreft Open Source is dit lastiger omdat het gaat om een hele nieuwe manier om software te ontwikkelen en uit te brengen. Over het algemeen wordt het ook nog slecht begrepen.

Steeds meer organisaties en bedrijven zien in dat een Open Source licentie niet betekent dat je software weggeeft maar ter beschikking stelt en dat dit commercieel gezien interessant kan zijn. Het Open Source concept zou ook weinig succesvol zijn wanneer creativiteit en goed ondernemerschap niet beloond zouden mogen worden. Het is hoopgevend dat de bedrijfswereld er steeds meer aan deelneemt en bijdraagt met serieuze projecten.

Ik denk ook dat je niet kunt stellen dat alle software in de toekomst per definitie Open Source zou moeten zijn. Deze discussie is misschien zelfs overbodig. Het ontstaan van Open Source komt weliswaar uit de idealistische hoek maar het concept op zichzelf is al logisch en effectief genoeg om zeer succesvol te worden. Maar er zitten natuurlijk ook wel haken en ogen aan het overstappen naar Open Source software en daar je moet je wel rekening me houden. Wij ontwikkelen bijvoorbeeld met Open Source producten en door de regelmatige releases zijn we altijd redelijk wat tijd kwijt met het oplossen van comptabiliteitsproblemen.

De wet op software patenten kan een grote belemmering worden voor Open Source en voor software ontwikkeling in het algemeen. De software patenten zullen een enorme extra kostenpost betekenen waar kleinere bedrijven geen middelen voor hebben. Deze kosten dragen net als publiciteit niet bij aan de kwaliteit. Het is verontrustend dat de politieke beslissingnemers zich zo weinig verdiepen in de gevolgen van deze wet en kritiekloos de adviezen van de lobby van enkele grote bedrijven opvolgen.

Ik vind het verbazend om te zien met wat voor gemak en overtuiging technieken en uitvindingen als exclusieve eigendommen worden geclaimd terwijl deze meestal voortbouwen op bestaande technieken en ontwikkelingen. In de Open Source wereld wordt vaak een citaat van Newton aangehaald waarin deze stelt dat hij slechts in staat was om zijn ontdekkingen te doen omdat hij “op de schouders van reuzen” stond. Dit geld zeker voor de ontwikkeling van Cyclos. De software structuur is voor een groot gedeelte ontwikkeld op Open Source framewerken. Verder gebruiken we het Linux besturingssysteem, de database MySQL en onze ontwikkelomgeving is Eclipse van IBM, allen Open Source projecten.

Waarom vind u dat de lezers van OpenSource Nieuws Nederland eens naar de Cyclos/Strohalm website zouden moeten gaan.
Ik denk het Cyclos project interessant is omdat de grond principes van organisaties en verenigingen die Cyclos gebruiken veel overeenkomsten hebben met de principes van de Open Source gemeenschap. Open Source is een vernieuwende manier voor het ontwikkelen en uitbrengen van software. De Cyclos software wordt ingezet bij netwerken die op een vernieuwende wijze geld in omloop brengen en dit is eveneens ontstaan vanuit een reële behoefte.

Links:
Cyclos
Strohalm
Noppes